ΦΑΝΑΡΙ: Τα διπλωματικά μηνύματα και η «βαριά» σκιά του Βατικανού-Η άφιξη του Πάπα Λέοντα ΙΔ’ στην Τουρκία και η κορύφωση της περιοδείας του στη Νίκαια και στο Φανάρι, αν και παρουσιάζονται ως μια στιγμή ιστορικής ενότητας, αφήνουν πίσω τους ισχυρούς προβληματισμούς για το κατά πόσο αυτή η υψηλού συμβολισμού προσέγγιση εξυπηρετεί πραγματικά την Ορθοδοξία ή αν εντάσσεται στη γεωπολιτική στρατηγική του Βατικανό.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η κοινή εμφάνιση του Πάπα με τον Πρόεδρο Ερντογάν και η παρουσία του δίπλα στον Οικουμενικό Πατριάρχη σε τόσο φορτισμένους χώρους, δημιούργησαν συζητήσεις όχι μόνο στους θεολογικούς κύκλους, αλλά και στους πολιτικούς αναλυτές που βλέπουν μια κίνηση με πολλαπλές αναγνώσεις.
Μια επίσκεψη με πολλούς αποδέκτες
Από την πρώτη στιγμή, το ταξίδι του Πάπα στην Άγκυρα παρουσιάζεται ως μήνυμα ειρήνης. Ωστόσο, η επιλογή του να βρεθεί στο προεδρικό μέγαρο, δίπλα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη, προκάλεσε αμηχανία σε όσους γνωρίζουν τη διαρκή πίεση που ασκεί η τουρκική εξουσία στην ορθόδοξη μειονότητα. Πολλοί διερωτώνται αν η εικόνα του Πάπα με τον Τούρκο Πρόεδρο ενισχύει τελικά την οικουμενική διάσταση της Εκκλησίας ή αν προσφέρει ένα ανεπιθύμητο διπλωματικό άλλοθι σε μια κυβέρνηση που συχνά αμφισβητεί τις θρησκευτικές ελευθερίες.
Στους διπλωματικούς κύκλους, ο προβληματισμός είναι έντονος, αφού ακόμη και στελέχη του Υπουργείο Εξωτερικών σχολιάζουν ότι το πλαίσιο της επίσκεψης δημιουργεί «συμβολικά ρήγματα». Η εικόνα του Πάπα στη Νίκαια, στον χώρο όπου διαμορφώθηκε το «Πιστεύω», έχει τεράστιο βάρος. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει: είναι μια κίνηση πνευματικής εμβάθυνσης ή μια μεθοδευμένη προσπάθεια ενίσχυσης της Καθολικής παρουσίας στην καρδιά της Ανατολής;
Η αντίδραση του Φαναρίου: Ενότητα ή υπερβάλλων ζήλος;
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο υποδέχεται τον Πάπα με μεγαλοπρέπεια, θεωρώντας την κοινή παρουσία ως μήνυμα καταλλαγής και ενότητας. Όμως πολλοί ιεράρχες –αθόρυβα αλλά ξεκάθαρα– εκφράζουν ανησυχίες ότι η υπερβολική έμφαση στην ενότητα μπορεί να ανοίξει θεολογικά και Κανονικά ζητήματα που η Ορθοδοξία δεν είναι έτοιμη να συζητήσει και ούτε πρέπει !
Το γεγονός ότι ο Πάπας συνδέει την επίσκεψη με τη συμπλήρωση 1.700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, προσδίδοντας συμβολισμό περί κοινής θεολογικής αφετηρίας, θεωρείται από κάποιους ως προσπάθεια επαναδιατύπωσης ιστορικών ισορροπιών. «Η ενότητα δεν είναι διοικητική, αλλά πνευματική», αναφέρουν υψηλόβαθμοι κληρικοί που φοβούνται ότι το Φανάρι ενδέχεται να παρασυρθεί σε μια τροχιά που θα ευνοήσει την Καθολική διπλωματία.
Η στάση της ελληνικής πλευράς και τα ζητήματα νομιμοποίησης
Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί την επίσκεψη χωρίς επίσημες ενστάσεις, αλλά στο παρασκήνιο οι διπλωματικές υπηρεσίες αναγνωρίζουν ότι η παρουσία του Πάπα στα εδάφη της Τουρκίας δημιουργεί νέα δεδομένα, τονίζει έμπειρος διπλωμάτης στο vimaorthodoxias.gr. Η συνεργασία του Φαναρίου και του Βατικανού είναι σεβαστή, ωστόσο ελλοχεύει ο κίνδυνος να ερμηνευθούν λάθος οι προθέσεις της Ορθοδοξίας απέναντι στη Ρώμη.
Παράλληλα, η επίσκεψη στον Λίβανο και τα επόμενα βήματα του Πάπα στην περιοχή αφήνουν την αίσθηση ότι διαμορφώνεται ένα νέο θρησκευτικο-πολιτικό τόξο, στο οποίο η Ορθοδοξία καλείται να τοποθετηθεί με προσοχή – όχι με χειροκροτήματα ενθουσιασμού.
Η Νίκαια ως το κέντρο της αντιπαράθεσης
Η κοινή προσευχή στη Νίκαια θα είναι η κορυφαία στιγμή της περιοδείας. Εκεί όπου διαμορφώθηκε το «Πιστεύω», όπου η Εκκλησία ήταν αδιαίρετη. Η παρουσία του Πάπα στον ίδιο χώρο δημιουργεί βαθιά συγκίνηση, αλλά και έντονο και βαθύ προβληματισμό: η Νίκαια δεν είναι ένας ουδέτερος χώρος, αλλά τόπος θεολογικής μνήμης που σηματοδοτεί την ομολογία της πίστης της Ανατολής.
Πολλοί θεωρούν ότι η Καθολική Εκκλησία επιχειρεί να «επιστρέψει» συμβολικά στο θεμέλιο της Α΄ Συνόδου, με στόχο να ενισχύσει τον οικουμενικό της ρόλο. Όμως η Ορθοδοξία δεν έχει ξεχάσει ότι η ενότητα προϋποθέτει πρώτα θεολογική συμφωνία και όχι μόνο διπλωματικούς χαιρετισμούς και κοινές φωτογραφίες.
Ο Πάπας, η “ενότητα” και οι πραγματικές προθέσεις
Οι δηλώσεις του Πάπα ότι «η ενότητα μπορεί να γίνει πηγή ειρήνης για τον κόσμο» ακούγονται θετικές, αλλά αφήνουν το ερώτημα: αυτή η ενότητα για ποιον είναι; Για τον χριστιανικό κόσμο ή για την ενίσχυση του ρόλου της Ρώμης στον παγκόσμιο χάρτη;
Το γεγονός ότι ο Ποντίφικας αναφέρεται συστηματικά στην ανάγκη «πλήρους κοινωνίας» προκάλεσε ανησυχίες, καθώς τέτοιες διατυπώσεις ερμηνεύονται ως προσπάθεια αναθέρμανσης του διαλόγου υπό όρους Βατικανού.
Μια επίσκεψη που αφήνει ερωτήματα
Η επίσκεψη του Πάπα Λέοντα ΙΔ’ στο Φανάρι και στη Νίκαια θα μείνει αναμφίβολα ιστορική. Όμως η ιστορικότητα από μόνη της δεν εξασφαλίζει την ορθότητα των επιλογών. Η Ορθοδοξία καλείται τώρα να σταθεί με σύνεση, να αξιολογήσει τα μηνύματα και να μην παραδοθεί άκριτα σε ένα κλίμα «ενωτικού ενθουσιασμού» που μπορεί να αποδειχθεί επιζήμιο.
Διότι η ενότητα δεν οικοδομείται με εικόνες — οικοδομείται με αλήθεια.
