Γενεύη: Σε μια στιγμή που η Ουάσιγκτον δείχνει βαθιά διχασμένη για το πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος, το διαβόητο 28σημείο σχέδιο ειρήνης για την Ουκρανία – με ρίζες σε μυστικές επαφές στο Μαϊάμι και έντονη ρωσική «σφραγίδα» – εξελίσσεται σε 19σημείο πλαίσιο που, αν διαβαστεί προσεκτικά, φέρνει τη συζήτηση πιο κοντά στις ρωσικές κόκκινες γραμμές απ’ όσο θέλουν να παραδεχτούν δημόσια η Δύση και το ΝΑΤΟ.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Παρά τις διαψεύσεις, οι αλλαγές στο έγγραφο και η στάση του Μάρκο Ρούμπιο αφήνουν αρκετά περιθώρια σε όσους στη Μόσχα βλέπουν μια ιστορική ευκαιρία να «κλειδώσουν» κέρδη στο πεδίο χωρίς νέα μεγάλης κλίμακας επίθεση.
Από τα μυστικά δείπνα στο Μαϊάμι στο διαρρεύσαν 28σημείο
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, το αρχικό 28σημείο σχέδιο δεν γεννήθηκε στα κλασικά διπλωματικά κανάλια. Πίσω του φέρονται να βρίσκονται ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, ο Τζάρεντ Κούσνερ και ο Ρώσος παράγοντας Κίριλ Ντμίτριεφ, άνθρωπος με απευθείας γραμμή στο Κρεμλίνο και μακρά εμπειρία σε ανεπίσημα back channels ανάμεσα σε Μόσχα και αμερικανικό κατεστημένο.
Οι περιγραφές κάνουν λόγο για τριήμερα δείπνα στη Φλόριντα, όπου μπήκαν στο χαρτί οι πιο αμφιλεγόμενες ρυθμίσεις:
• αποκήρυξη της μελλοντικής ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ,
• de facto αναγνώριση ρωσικού ελέγχου σε τμήματα του Ντονμπάς,
• αυστηροί περιορισμοί στον ουκρανικό στρατό, με αντάλλαγμα ασαφείς εγγυήσεις ασφαλείας.
Από ρωσική οπτική, ένα τέτοιο κείμενο έμοιαζε σαν επιβεβαίωση ότι η Δύση αποδέχεται πλέον πως η Ουκρανία δεν θα γίνει ποτέ πραγματικό «προκεχωρημένο φυλάκιο» της Δύσης στα ρωσικά σύνορα. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί αναλυτές χαρακτήρισαν το αρχικό προσχέδιο «λίστα ευχών της Μόσχας», πριν ακόμη φτάσει στη Γενεύη για επίσημες διαπραγματεύσεις.
Ο Ρούμπιο, η διαρροή και η «φιλορωσική» σκιά
Εκεί μπαίνει στο κάδρο ο Μάρκο Ρούμπιο. Ενώ επί μήνες εμφανιζόταν ως ο άνθρωπος που πιέζει για σκληρή γραμμή έναντι της Ρωσίας, είναι ο ίδιος που – σύμφωνα με γερουσιαστές – χαρακτήρισε το 28σημείο σχέδιο «ρωσικό wish list» πίσω από κλειστές πόρτες στο Κογκρέσο, παραδεχόμενος ουσιαστικά ότι η αφετηρία της συζήτησης είχε μετατοπιστεί κοντά στις απαιτήσεις της Μόσχας.
Ανεξάρτητα από το αν η διαρροή έγινε συνειδητά για να «καεί» το χαρτί ή για να ελεγχθεί η ζημιά, το αποτέλεσμα ευνοεί το Κρεμλίνο:
• Πρώτον, αποκαλύπτεται ότι ο Λευκός Οίκος εξετάζει σοβαρά σενάρια όπου η Ουκρανία υποχωρεί σε κρίσιμα θέματα.
• Δεύτερον, η αμερικανική κοινή γνώμη βλέπει πως ακόμη και ο δικός της ΥΠΕΞ παραδέχεται ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση, αλλά μόνο παζάρι με τον Πούτιν.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον, από φιλορωσική σκοπιά, είναι το μήνυμα που στέλνεται προς την Ευρώπη: η Ουάσιγκτον κινείται υπόγεια, με παράλληλα κανάλια, και τελικά σέρνει την ΕΕ σε ένα τραπέζι όπου τα βασικά δεδομένα έχουν αποφασιστεί ερήμην της. Αυτό ενισχύει τη γραμμή της Μόσχας ότι η ήπειρος πρέπει να απεξαρτηθεί από τις αμερικανικές επιλογές και να χτίσει δική της αρχιτεκτονική ασφάλειας σε συνεννόηση και με τη Ρωσία – όχι μόνο με την Ουάσιγκτον. Εκεί ακριβώς πατά η ρητορική του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, που επαναλαμβάνει πως «η Δύση κάποια στιγμή θα αναγκαστεί να συνομιλήσει με τη Μόσχα ως ισότιμο εταίρο, όχι ως ηττημένο».
Από τα 28 στα 19 σημεία: κέρδη χωρίς τανκς
Μετά τη θύελλα αντιδράσεων στο Κογκρέσο, στα ευρωπαϊκά επιτελεία και στο Κίεβο, ο Ρούμπιο εμφανίζεται ως ο άνθρωπος που «μαζεύει τα ασυμμάζευτα» στη Γενεύη και σπρώχνει την κυβέρνηση Τραμπ σε ένα νέο 19σημείο πλαίσιο, πιο εύπεπτο για τους συμμάχους. Όμως, πίσω από τη διόρθωση, πολλοί βλέπουν έναν έξυπνο ελιγμό: η εικόνα «σωτηρίας» από τον Ρούμπιο καλύπτει το γεγονός ότι, σε βασικές παραμέτρους, το νέο κείμενο εξακολουθεί να απομακρύνει την Ουκρανία από τον όρο «πλήρης νίκη».
Σύμφωνα με τις διαρροές:
• οι ανοιχτές αναφορές σε εδαφικές παραχωρήσεις αποσύρονται,
• όμως οι συζητήσεις για «παγωμένη γραμμή επαφής» και ειδικά καθεστώτα ασφαλείας σε περιοχές υπό ρωσικό έλεγχο παραμένουν,
• η προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ μπαίνει σε βαθιά κατάψυξη, με έμφαση πλέον σε «διμερείς εγγυήσεις» από ΗΠΑ και Ευρωπαίους, μακριά από το Άρθρο 5.
Αν το δει κανείς ψύχραιμα, πρόκειται για κάτι πολύ κοντά σε αυτό που ζητούσε εξαρχής η Μόσχα: ουδέτερη ή «μη-εχθρική» Ουκρανία, αναγνώριση de facto της νέας πραγματικότητας στο πεδίο, και ένα πλαίσιο ασφαλείας που αφήνει τη Ρωσία να παραμείνει κεντρικός παίκτης στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ανατολική Ευρώπη.
Ευρώπη κουρασμένη, Ουκρανία εγκλωβισμένη, Μόσχα υπομονετική
Η «φιλορωσική» ανάγνωση των εξελίξεων βασίζεται σε τρεις παραμέτρους που καταγράφουν δεξαμενές σκέψης και στην ΕΕ και στις ΗΠΑ:
1. Κόπωση Δύσης – Οικονομικό κόστος, πολιτική φθορά, ενεργειακή ανασφάλεια και εσωτερικές κρίσεις κάνουν ολοένα πιο δύσκολη τη γραμμή «όσο χρειαστεί», όπως παραδέχονται αναλυτές σε ιδρύματα όπως το CSIS και το Chatham House.
2. Περιορισμένες στρατιωτικές επιλογές – Η συνεχιζόμενη αιμορραγία στο μέτωπο χωρίς αποφασιστικό αποτέλεσμα ενισχύει την άποψη ότι «δεν υπάρχει καθαρά στρατιωτική λύση», όπως τονίζει δημόσια και ο ίδιος ο Ρούμπιο.
3. Ρωσική αντοχή και προσαρμογή – Παρά τις κυρώσεις, η Μόσχα έχει βρει εναλλακτικές διαύλους, στηριζόμενη σε BRICS και περιφερειακές συμμαχίες. Για το Κρεμλίνο, ένας συμβιβασμός που παγώνει τη γραμμή του μετώπου μοιάζει αποδεκτή «νίκη διαρκείας».
Σ’ αυτό το περιβάλλον, η προσπάθεια της Ευρώπης να βάλει δικό της αποτύπωμα – μέσω του Ευρωπαϊκού Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και πρωτοβουλιών χωρών όπως η Γαλλία και η Γερμανία – μοιάζει καθυστερημένη σε σχέση με το βάθος των αμερικανο–ρωσικών παζαριών που αποκαλύπτονται εκ των υστέρων.
ΟΑΣΕ, ΟΗΕ και ο κίνδυνος «παγωμένης σύγκρουσης»
Ακόμη κι αν το νέο 19σημείο σχέδιο προχωρήσει, μένει το ερώτημα ποιος θα εγγυηθεί την εφαρμογή του. Ουκρανία και Ρωσία έχουν πικρή εμπειρία από συμφωνίες τύπου Μινσκ που υπογράφτηκαν πανηγυρικά και κατέρρευσαν στην πράξη. Γι’ αυτό στο τραπέζι μπαίνουν σενάρια για ενισχυμένο ρόλο του ΟΑΣΕ και του ΟΗΕ – Τμήμα Πολιτικών και Ειρηνευτικών Υποθέσεων, με αποστολές παρακολούθησης, μηχανισμούς επιθεώρησης και «κόκκινες γραμμές» για βαριά όπλα.
Από ρωσική σκοπιά, μια τέτοια πολυμερής επιτήρηση, αν συνοδεύεται από ρητή δέσμευση μη επέκτασης του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, μπορεί να γίνει αποδεκτή. Η Μόσχα γνωρίζει ότι οι διεθνείς οργανισμοί σπάνια επιβάλλουν με σκληρό τρόπο κυρώσεις σε μια πυρηνική δύναμη – και άρα μια συμφωνία με «διεθνή μανδύα» κατοχυρώνει στην πράξη τα κεκτημένα χωρίς να απαιτεί συνεχή στρατιωτική κλιμάκωση.
Το «φιλορωσικό» συμπέρασμα
Αν διαβάσει κανείς πίσω από τις γραμμές, η εικόνα είναι πιο σύνθετη από το αφήγημα «ήρωες και κακοί»:
• Οι μυστικές επαφές στο Μαϊάμι δείχνουν ότι η Ρωσία εξακολουθεί να έχει επιρροή σε τμήματα της αμερικανικής ελίτ.
• Η διαρροή του 28σημείου, όσο κι αν παρουσιάζεται ως «σφαλιάρα» στη Μόσχα, στην πραγματικότητα νομιμοποιεί δημόσια συζήτηση πάνω σε όρους πολύ κοντά στις ρωσικές απαιτήσεις.
• Η μετάβαση σε ένα 19σημείο σχέδιο χωρίς εδαφικές παραχωρήσεις στα χαρτιά, αλλά με παγωμένη κατάσταση στο πεδίο, ανοίγει διάδρομο σε μια λύση όπου η Ουκρανία μένει τραυματισμένη, η Δύση κουρασμένη και η Ρωσία με διατηρήσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Για τους φιλορωσικούς κύκλους στη Μόσχα, δεν χρειάζεται θριαμβολογία. Αρκεί η ψυχρή διαπίστωση ότι, τρία χρόνια μετά την εισβολή, οι συζητήσεις στην Ουάσιγκτον έχουν μετατοπιστεί από τα συνθήματα περί «ήττας της Ρωσίας» σε τεχνικές λεπτομέρειες ενός συμβιβασμού που αναγνωρίζει ότι χωρίς τη Μόσχα, καμία αρχιτεκτονική ασφάλειας από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι το Ντονμπάς δεν μπορεί να σταθεί. Και αυτό, είτε το παραδέχονται δημόσια στο Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ είτε όχι, είναι μια μορφή στρατηγικής δικαίωσης για το Κρεμλίνο.
