ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΣΕΡΒΙΑΣ ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ: Η σημασία του διαθρησκειακού διαλόγου σε έναν κόσμο που χάνει ολοένα και περισσότερο την επίγνωση των πνευματικών αξιών βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης που είχαν στο Βελιγράδι ο Πατριάρχης Σερβίας κ.κ. Πορφύριος και ο Σεΐχης Ιμράν Ναζάρ Χουσεΐν, διεθνώς γνωστός Ισλαμολόγος και φιλόσοφος από το Τρινιντάντ και Τομπάγκο.
Επιμέλεια: Γιώργος Θεοχάρης
Η συζήτησή τους, που έγινε σε πνεύμα αμοιβαίου σεβασμού και εσωτερικής αναζήτησης, ανέδειξε την ουσία του διαλόγου ανάμεσα σε Ορθοδόξους και Μουσουλμάνους: όχι ως θεσμική υποχρέωση, αλλά ως πνευματική ανάγκη.
«Η αλήθεια και η αγάπη είναι η μόνη γλώσσα που αναγνωρίζει ο Θεός»
Ο Πατριάρχης Πορφύριος επεσήμανε ότι ο διάλογος δεν μπορεί να υπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες ούτε να περιορίζεται σε διπλωματικά σχήματα. «Η αλήθεια, η αγάπη και η ταπείνωση είναι οι μόνες λέξεις που μπορεί να κατανοήσει ο Θεός, κι επομένως οι μόνες βάσεις για ειλικρινή συνάντηση», είπε χαρακτηριστικά. Υπογράμμισε ακόμη ότι κάθε άνθρωπος, ανεξαρτήτως θρησκεύματος, είναι φορέας της εικόνας του Θεού και γι’ αυτό ο σεβασμός στον άλλον αποτελεί υποχρέωση πίστης, όχι ανεκτικότητας.
Από την πλευρά του, ο Σεΐχης Ιμράν Χουσεΐν ευχαρίστησε τον Πατριάρχη για τη θερμή υποδοχή και τόνισε ότι «η Ορθοδοξία και το Ισλάμ μπορούν να σταθούν μαζί απέναντι στην πνευματική αποξένωση του σύγχρονου ανθρώπου». Ο ίδιος σημείωσε ότι βλέπει τον σερβικό λαό ως παράδειγμα πνευματικής αντοχής: «Ένας λαός που πέρασε πολέμους, αλλά δεν έχασε την πίστη του∙ και όπου υπάρχει πίστη, υπάρχει ακόμη ελπίδα για την ανθρωπότητα».
Η εσχατολογία ως γέφυρα θεολογικής κατανόησης
Κεντρικό σημείο της συζήτησης υπήρξε το ζήτημα της εσχατολογίας, όπου ο Σεΐχης, γνωστός για τα βιβλία του σχετικά με τα «σημεία των εσχάτων», ανέλυσε τη μουσουλμανική οπτική για το τέλος της Ιστορίας. Κατά τον ίδιο, η σημερινή παγκοσμιοποίηση δημιουργεί ένα είδος «αντιπνευματικού πολιτισμού», που απομακρύνει τον άνθρωπο από τον Δημιουργό. Ο Πατριάρχης Πορφύριος απάντησε ότι η Ορθοδοξία αντιλαμβάνεται την Ιστορία όχι ως τροχιά καταστροφής, αλλά ως πορεία σωτηρίας: «Ο Χριστός δεν μας έδωσε προφητείες για να φοβόμαστε, αλλά για να στεκόμαστε άγρυπνοι».
Η συζήτηση αυτή για την εσχατολογία αποκάλυψε ένα σημείο σύγκλισης: την πίστη και των δύο πλευρών ότι ο άνθρωπος δεν σώζεται από την τεχνολογία ή τον πλούτο, αλλά από τη μετάνοια και την επαναφορά στην πνευματική του ταυτότητα.
Ο διαθρησκειακός διάλογος ως μαρτυρία πίστης
Σύμφωνα με επίσημη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο διάλογος των θρησκειών δεν σημαίνει υποχώρηση της πίστης, αλλά έκφραση της χριστιανικής αγάπης που αναζητά την αλήθεια μέσα από τη συνάντηση. Ο Πατριάρχης Πορφύριος φέρεται να υιοθετεί πλήρως αυτήν τη γραμμή, θεωρώντας ότι η Ορθοδοξία δεν πρέπει να μένει κλεισμένη στον εαυτό της, αλλά να δίνει μαρτυρία λόγου και πράξης απέναντι στον σύγχρονο κόσμο.
Όπως τόνισε, «αν δεν μιλήσουμε σήμερα με τους άλλους λαούς και τις θρησκείες, θα χάσουμε και τη φωνή και την ψυχή μας». Η συνάντηση με τον Ιμράν Χουσεΐν, είπε, δεν ήταν διπλωματική, αλλά «πνευματική διακονία».
Προοπτικές συνέχειας
Η συζήτηση στο Βελιγράδι αφήνει παρακαταθήκη: την πρόθεση να συνεχιστεί ο διάλογος μεταξύ θεολόγων, ιεραρχών και μουσουλμάνων διανοουμένων, με επόμενη συνάντηση που εξετάζεται να γίνει στην Κωνσταντινούπολη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας και του Πατριαρχείου Σερβίας.
Η πρωτοβουλία αυτή, μακριά από κάθε πολιτικό χειρισμό, επιχειρεί να δείξει ότι οι θρησκείες δεν είναι πηγή διαίρεσης, αλλά δρόμος επανασύνδεσης του ανθρώπου με την πνευματική του ρίζα. Όπως είπε ο Πατριάρχης Πορφύριος, «αν δεν συναντηθούμε στο όνομα του Θεού, θα συναντηθούμε στο όνομα του φόβου – κι αυτό θα είναι το τέλος κάθε ελπίδας».
