Θύελλα αντιδράσεων έχει προκαλέσει η δήλωση του προέδρου της Ελληνικής Κοινωνίας Αποτέφρωσης, Αντώνη Αλακιώτη, ο οποίος, μιλώντας στην εκπομπή Direct του Πρώτου Θέματος, χαρακτήρισε τον θάνατο «βαριά βιομηχανία της Εκκλησίας».
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση Ιεραρχών, που μίλησαν στο vimorthodoxias.gr, καταγγέλλοντας ως «προσβλητική και παραπλανητική» τη ρητορική του προέδρου και υπενθυμίζοντας πως η Ορθόδοξη Εκκλησία ουδέποτε είδε τον θάνατο ως εμπορική πράξη, αλλά ως πέρασμα στην αιώνια ζωή.
Η προκλητική δήλωση
Στη συνέντευξή του, ο κ. Αλακιώτης αναφέρθηκε στο ιστορικό της πρώτης αποτέφρωσης στην Ελλάδα, στη Ριτσώνα, τον Σεπτέμβριο του 2019, και στην πορεία θεσμικής αναγνώρισης της καύσης των νεκρών. Ανάμεσα στα όσα είπε, υποστήριξε πως «ο θάνατος είναι η βαριά βιομηχανία της Εκκλησίας», επικαλούμενος τις τελετές, τα μνημόσυνα και την παρουσία του ιερού κλήρου σε κοινωνικά δρώμενα, τα οποία, όπως ισχυρίστηκε, «παράγουν οικονομικά οφέλη».
Η φράση αυτή, που ειπώθηκε στον τηλεοπτικό αέρα, χαρακτηρίστηκε από εκκλησιαστικούς κύκλους ως «ιδεολογική προβοκάτσια» και «απομάκρυνση από την ελληνική πνευματική παράδοση».
Αντίδραση από Ιεράρχες
Όπως αποκάλυψε το vimorthodoxias.gr, Μητροπολίτες και κληρικοί από διάφορες περιοχές της χώρας αντέδρασαν έντονα.
«Η Εκκλησία δεν έχει καμία βιομηχανία. Έχει μυστήρια, έχει πίστη και έχει αγάπη. Ο άνθρωπος για εμάς δεν είναι αντικείμενο, είναι εικόνα Θεού».
Από την πλευρά του, ιεράρχες της Βόρειας Ελλάδος μιλούν για «επικίνδυνη αποϊεροποίηση» του θανάτου και κατηγορούν τον πρόεδρο της Κοινωνίας Αποτέφρωσης ότι προσπαθεί να νομιμοποιήσει ηθικά μια πρακτική που αντιστρατεύεται τη θεολογία της Αναστάσεως.
«Η αποτέφρωση δεν είναι ζήτημα τεχνικό, αλλά υπαρξιακό. Δεν καίμε τον άνθρωπο για να διευκολύνουμε τη γραφειοκρατία», ανέφερε χαρακτηριστικά ένας εκ των Αρχιερέων, προσθέτοντας πως η Εκκλησία «έχει διαχρονικά θρηνήσει, όχι εμπορευθεί, τον θάνατο»
Το χρονικό της αποτέφρωσης στην Ελλάδα
Η πρώτη νομική πρόβλεψη για την αποτέφρωση ήρθε με καθυστέρηση δεκαετιών. Ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε το 2006, κατόπιν εισηγήσεων του Υπουργείου Εσωτερικών και της τότε δημάρχου Αθηναίων Ντόρας Μπακογιάννη, ωστόσο χρειάστηκαν 13 ακόμη χρόνια για να λειτουργήσει το πρώτο αποτεφρωτήριο στη Ριτσώνα.
Σύμφωνα με τον κ. Αλακιώτη, η Εκκλησία «πολεμούσε σιωπηρά» κάθε προσπάθεια, με καταγγελίες, αντιδράσεις και πιέσεις σε δημοτικά συμβούλια. Οι Μητροπολίτες, ωστόσο, απορρίπτουν κατηγορηματικά αυτό το αφήγημα. Όπως τονίζουν, «ουδέποτε ασκήθηκε θεσμική πίεση· η Εκκλησία απλώς εξέφρασε τη διδασκαλία της περί σεβασμού του σώματος, το οποίο, όπως ορίζει και το Υπουργείο Υγείας, παραμένει φορέας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέχρι την ταφή».
«Είναι προσβολή να μιλά κανείς για κέρδη στον θάνατο»
Ιερείς που μίλησαν στο vimorthodoxias.gr υπογράμμισαν πως τα λόγια του προέδρου της Κοινωνίας Αποτέφρωσης «πλήγωσαν βαθιά τον πιστό λαό». «Η Εκκλησία δεν πλουτίζει από τον θάνατο, αλλά συμπάσχει με αυτόν. Το ιερό μνημόσυνο δεν είναι εμπορική πράξη, αλλά προσευχή για την ψυχή του ανθρώπου. Κι όποιος το παραβλέπει αυτό, αγνοεί το ίδιο το Ευαγγέλιο», αναφέρουν.
Προσθέτουν, μάλιστα, πως η αποτέφρωση «διαρρηγνύει τη συνέχεια της πίστης και της ιστορικής ταυτότητας του ελληνικού λαού», καθώς η ταφή συνδέεται με τη θεολογία της Αναστάσεως του σώματος, όπως αυτή εκφράζεται στα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία».
Επικριτικά σχόλια και από θεολογικούς κύκλους
Ακαδημαϊκοί και θεολόγοι του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών υποστηρίζουν ότι η συζήτηση για την αποτέφρωση στην Ελλάδα δεν μπορεί να στηρίζεται σε όρους σύγκρουσης, αλλά σε διάλογο με σεβασμό στην πίστη των πολιτών.
«Το να μιλάς για την Εκκλησία ως “βιομηχανία του θανάτου” συνιστά βαθύτατο ηθικό και πολιτισμικό σφάλμα. Η Εκκλησία είναι ο μοναδικός φορέας που διασώζει την έννοια του θανάτου ως μυστήριο ζωής», επισημαίνει καθηγητής της Θεολογικής Σχολής.
Αντίδραση από το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων
Πηγές του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, στο οποίο υπάγονται τα θέματα θρησκευτικής ελευθερίας, εξέφρασαν προβληματισμό για τη γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε από τον κ. Αλακιώτη.
«Η θρησκευτική πίστη και η τελετουργία δεν μπορούν να τίθενται υπό το πρίσμα επιχειρηματικών όρων. Η Πολιτεία οφείλει να σέβεται όλες τις επιλογές, αλλά και να αποδοκιμάζει ρητορικές που προσβάλλουν το θρησκευτικό συναίσθημα των πολιτών», ανέφερε ανώτερη πηγή του υπουργείου.
Το μήνυμα της Εκκλησίας
Η Εκκλησία της Ελλάδος δεν έκρυψε ποτέ την επιφύλαξή της απέναντι στην αποτέφρωση, ωστόσο σέβεται το δικαίωμα της πολιτείας να το επιτρέπει. Αυτό όμως που δεν ανέχεται, όπως τονίζουν Ιεράρχες, είναι «να λοιδορείται η πνευματική αποστολή της».
«Η Εκκλησία δεν είναι εργοστάσιο, είναι θεραπευτήριο ψυχών», δήλωσε χαρακτηριστικά Μητροπολίτης της Πελοποννήσου. «Αν κάποιοι θέλουν να αλλάξουν την ελληνική κουλτούρα του σεβασμού προς τον νεκρό, ας το πουν καθαρά — όχι μέσω προκλήσεων».
Οι δηλώσεις του κ. Αλακιώτη άνοιξαν ξανά το κεφάλαιο της αποτέφρωσης, αλλά με τον πιο άκομψο τρόπο. Η Εκκλησία, που στάθηκε επί αιώνες στο πλευρό των ανθρώπων στον πόνο και τον αποχωρισμό, δεν μπορεί να μετατραπεί σε στόχο ρητορικής περιφρόνησης.
Όπως τονίζουν ιεράρχες στο vimorthodoxias.gr, «όταν ο λόγος χάνει τον σεβασμό, χάνεται και το μέτρο. Και όταν χάνεται το μέτρο απέναντι στον θάνατο, χάνεται και η ανθρωπιά».
