ΠΑΠΑΣ ΛΕΩΝ: Η επικείμενη επίσκεψη του Πάπα Ρώμης Λέοντος ΙΔ’ στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και στη Νίκαια της Βιθυνίας, με αφορμή τη συμπλήρωση 1700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο, παρουσιάζεται από επίσημα χείλη ως «ιστορική στιγμή ενότητας».
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – vimaorthodoxias.gr
Ωστόσο, για ένα σημαντικό μέρος του ορθοδόξου πληρώματος και του θεολογικού κόσμου, η επίσκεψη αυτή δεν είναι απαλλαγμένη από σκιές και ερωτήματα.
Στις 28 Νοεμβρίου 2025, ο προκαθήμενος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας θα μεταβεί στη Νίκαια, τον τόπο όπου το 325 μ.Χ. συνεκλήθη η πρώτη Οικουμενική Σύνοδος από τον Μέγα Κωνσταντίνο, θέτοντας τις θεμελιώδεις γραμμές της χριστιανικής πίστης. Μία ημέρα αργότερα, στις 29 και 30 Νοεμβρίου, θα επισκεφθεί την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Φανάρι, για να παραστεί στην πανήγυρη του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου, ιδρυτού της Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως.
Η «ενότητα» και τα όριά της
Η πρόσκληση προς τον Πάπα, που απηύθυνε ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, εντάσσεται στη στρατηγική των τελευταίων δεκαετιών για την ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ Ορθοδοξίας και Ρωμαιοκαθολικισμού. Όμως, για πολλούς θεολόγους και κληρικούς, η επίσκεψη αυτή προκαλεί περισσότερη ανησυχία παρά ενθουσιασμό. Οι φόβοι τους εστιάζουν όχι στην επικοινωνία καθ’ εαυτήν, αλλά στην εργαλειοποίηση της επετείου για την προώθηση ενός μοντέλου «εκκλησιαστικής ενότητας» που κινείται έξω από τα όρια της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας.
Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος καθόρισε το Σύμβολο της Πίστεως, καταδίκασε τις αιρέσεις και χάραξε την πορεία της εν Χριστώ αλήθειας για τους αιώνες. Η επίκληση αυτής της ιστορικής Συνόδου ως πρόσχημα για πολιτικοθρησκευτικά μηνύματα ενότητας προκαλεί εύλογα ερωτήματα. Ποια ενότητα εορτάζουμε όταν το Βατικανό εξακολουθεί να διατηρεί δόγματα όπως το πρωτείο και το αλάθητο του Πάπα, τα οποία η Ορθοδοξία ουδέποτε αποδέχθηκε;
Διπλωματία ή θεολογία;
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και αυξανόμενης πίεσης προς τα Πατριαρχεία της Ανατολής, η παρουσία του Πάπα στη Νίκαια και στο Φανάρι μπορεί να ερμηνευθεί και ως μήνυμα παγκόσμιας επιρροής. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ευρισκόμενο σε δύσκολη θέση μέσα στην Τουρκία και με περιορισμένες θεσμικές ελευθερίες, ίσως αναζητά διεθνές στήριγμα. Όμως, η στήριξη αυτή ενδέχεται να συνοδεύεται από πιέσεις και υποδείξεις.
Πολλοί κληρικοί υπενθυμίζουν ότι κάθε φορά που πλησιάζει κάποιος «επικοινωνιακός σταθμός» στις σχέσεις Ρώμης και Κωνσταντινουπόλεως, αναζωπυρώνονται και οι συζητήσεις περί «ενωμένης Εκκλησίας». Το ερώτημα είναι αν αυτές οι συζητήσεις στοχεύουν σε αληθινή θεολογική προσέγγιση ή σε μια διπλωματική ισορροπία που εξυπηρετεί κυρίως γεωπολιτικά συμφέροντα.
Οι φωνές της αγωνίας
Από το Άγιον Όρος έως θεολογικές σχολές, δεν είναι λίγες οι φωνές που εκφράζουν σκεπτικισμό. Θεωρούν ότι η υπερπροβολή της επίσκεψης αποκρύπτει την ουσία: την ανάγκη για ειλικρινή μετάνοια και επιστροφή στην πατερική παράδοση. Όπως τονίζει ένας εκ των πλέον έγκριτων θεολόγων της Κωνσταντινούπολης, «δεν είναι οι φωτογραφίες και τα χαμόγελα που οικοδομούν την ενότητα, αλλά η κοινή ομολογία της πίστεως».
Οι αντιδράσεις δεν προέρχονται από κάποιο περιθώριο. Αντίθετα, εκφράζουν την ανησυχία ενός σημαντικού τμήματος του εκκλησιαστικού σώματος, που βλέπει να καλλιεργείται σταδιακά ένα κλίμα «συμβιβαστικής προσέγγισης», το οποίο μπορεί να υπονομεύσει τη θεολογική καθαρότητα της Ορθοδοξίας.
Από την ιστορία στο παρόν
Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος δεν υπήρξε μια «γιορτή διαλόγου», αλλά μια μάχη υπέρ της αλήθειας. Οι Πατέρες τότε δεν δίστασαν να καταδικάσουν τις πλάνες, ακόμη κι αν αυτό τους στοίχιζε. Σήμερα, 1700 χρόνια μετά, ο εορτασμός της δεν μπορεί να αποκοπεί από εκείνη την ιστορική αλήθεια.
Η Ορθοδοξία δεν έχει να φοβηθεί τον διάλογο, αλλά ούτε και να τον επιδιώξει πάση θυσία. Η αλήθεια της Εκκλησίας δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης ούτε προϊόν διπλωματικών ισορροπιών. Ο εορτασμός της Συνόδου στη Νίκαια πρέπει να είναι πρωτίστως υπενθύμιση αυτής της αλήθειας και όχι επικοινωνιακό εργαλείο.
Καθώς πλησιάζουν οι ημερομηνίες των επισκέψεων, μένει να φανεί αν η συνάντηση του Πάπα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη θα κινηθεί σε αυτό το πνεύμα ή αν θα εξελιχθεί σε ακόμη ένα επεισόδιο μιας πορείας που περισσότερο διχάζει παρά ενώνει.
Για την Εκκλησία, ο δρόμος της ενότητας δεν περνά μέσα από τις κάμερες, αλλά μέσα από την οδό της μετάνοιας και της κοινής ομολογίας – μια οδό που χάραξαν οι Πατέρες στη Νίκαια πριν από δεκαεπτά αιώνες και που καλούνται σήμερα οι ηγέτες της Χριστιανοσύνης να τιμήσουν στην πράξη και όχι μόνο στα λόγια.
Περισσότερες πληροφορίες για τις επετειακές εκδηλώσεις μπορείτε να βρείτε και στον επίσημο ιστότοπο του Υπουργείου Εξωτερικών.
Φωτο αρχείου
