Στο Φανάρι, πάνω από τον Κεράτιο, δεσπόζει το «Κόκκινο Κάστρο». Έτσι το λένε οι κάτοικοι, κι ας είναι στην πραγματικότητα η Μεγάλη του Γένους Σχολή. Ένα σχολείο με ιστορία αιώνων, που ιδρύθηκε μόλις έναν χρόνο μετά την Άλωση της Πόλης. Κι όμως, για πρώτη φορά στα 571 χρόνια του, στην Α’ Γυμνασίου δεν γράφτηκε κανένας νέος μαθητής.
Συντάκτης: Πέτρος Κατερινάκης
Η Σχολή ιδρύθηκε το 1454 από τον Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο. Πρώτος σχολάρχης ο Ματθαίος Καμαριώτης. Τότε το ζητούμενο δεν ήταν απλά η μόρφωση, ήταν η ίδια η επιβίωση της γλώσσας και της ταυτότητας. Οι Ρωμιοί ήξεραν ότι αν χαθεί η παιδεία, θα χαθεί και η μνήμη τους.
Από τα θρανία της πέρασαν Πατριάρχες, λόγιοι, Φαναριώτες που αργότερα κυβέρνησαν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Ο Θεόφιλος Κορυδαλλεύς, ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Δημήτριος Καντεμίρης. Στη Σχολή δίδαξαν ή φοίτησαν πρόσωπα που επηρέασαν όχι μόνο τον ελληνισμό αλλά και την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Η Σχολή που έγινε κάστρο
Το σημερινό κτίριο χτίστηκε το 1880 με δωρεές μεγάλων ευεργετών όπως ο Γεώργιος Ζαρίφης. Ο αρχιτέκτονας Κωνσταντίνος Δημάδης το έκανε να μοιάζει με φρούριο, με κόκκινα τούβλα που ήρθαν από τη Μασσαλία. Όποιος το βλέπει καταλαβαίνει γιατί το φωνάζουν «Κόκκινο Κάστρο». Έχει ακόμα και αστεροσκοπείο με παλιό τηλεσκόπιο.
Στον 19ο αιώνα η Σχολή γνώρισε μεγάλη ακμή. Μαθητές έρχονταν από παντού, από τη Μικρά Ασία, τη Θράκη, μέχρι την Ήπειρο. Μετά όμως ήρθαν τα δύσκολα. Τα Σεπτεμβριανά του 1955 και οι απελάσεις του 1964 χτύπησαν ανεπανόρθωτα την ελληνική κοινότητα της Πόλης. Οι μαθητές μειώθηκαν από εκατοντάδες σε δεκάδες.
Σήμερα φοιτούν συνολικά γύρω στους τριάντα μαθητές. Και στην Α’ Γυμνασίου, κανένας. Ο διευθυντής, Δημήτρης Ζώτος, μιλάει με αγωνία: «Αποκαρδιωθήκαμε. Αλλά και πριν σαράντα χρόνια είχαμε περάσει παρόμοια κρίση. Η κοινότητα τότε έσωσε τη Σχολή. Το θέμα είναι αν μπορεί να το ξανακάνει».
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι εγγραφές. Είναι η συρρίκνωση της ομογένειας, η έλλειψη νέων οικογενειών, το γεγονός ότι τα παιδιά είναι ελάχιστα. Στο Ζωγράφειο και στο Ζάππειο έστω γράφτηκαν λίγοι καινούριοι μαθητές. Στη Μεγάλη του Γένους, κανείς.
Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η Σχολή αυτή είναι κάτι παραπάνω από σχολείο. Είναι η ζωντανή μνήμη του ελληνισμού στην Πόλη. Αν κλείσει, δεν θα χαθεί μόνο μια τάξη ή ένας θεσμός. Θα σβήσει ένα κομμάτι της ιστορίας μας.
