Πατριάρχης Βαρθολομαίος: Η Ορθοδοξία εισέρχεται σε μια περίοδο ιστορικών εξελίξεων, καθώς το 2025 συμπληρώνονται 1.700 χρόνια από τη σύγκληση της Α’ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια της Βιθυνίας.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Το γεγονός αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς τον προσεχή Νοέμβριο στη Νίκαια θα παραστούν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και ο νέος Πάπας Λέων ΙΔ’. Η κοινή παρουσία των δύο κορυφαίων εκκλησιαστικών ηγετών προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, αλλά και ποικίλες αντιδράσεις.
Η βαρύτητα του ιστορικού συμβολισμού
Η Νίκαια υπήρξε το σημείο όπου διαμορφώθηκε το «Πιστεύω» της Χριστιανοσύνης, σηματοδοτώντας την ενότητα της Εκκλησίας απέναντι στις αιρέσεις της εποχής. Η επιστροφή σε αυτόν τον ιστορικό τόπο, 17 αιώνες μετά, δημιουργεί έναν ισχυρό συμβολισμό: Ορθόδοξοι και Ρωμαιοκαθολικοί επιχειρούν να δείξουν ότι αναζητούν τρόπους επανένωσης σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι απαλλαγμένη εντάσεων. Εντός του ορθόδοξου χώρου δεν λείπουν οι φωνές που εκφράζουν φόβους περί «συμβιβασμού» με τη Δύση ή ακόμη και «εκχώρησης» εκκλησιολογικών αρχών. Οι συζητήσεις για πιθανό κοινό εορτασμό του Πάσχα, αν και θεολογικά ενδιαφέρουσες, αντιμετωπίζονται από μερίδα ιεραρχών με καχυποψία, καθώς φοβούνται ότι μια τέτοια κίνηση μπορεί να προκαλέσει νέους διχασμούς, τονίζουν εκκλησιαστικοί κύκλοι στο vimaorthodoxias.gr
Το Φανάρι στο επίκεντρο
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο από το Φανάρι παραμένει η κιβωτός της ορθόδοξης παράδοσης. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, με το πρωτείο διακονίας που του αναγνωρίζει η Ορθοδοξία, συνεχίζει να ασκεί τον ρόλο του ως πρώτου μεταξύ ίσων. Οι πρωτοβουλίες του για το περιβάλλον, την ειρήνη και τον διάλογο έχουν φέρει την Ορθοδοξία στο προσκήνιο διεθνώς.
Η επιμονή του Πατριαρχείου στην προστασία της Δημιουργίας έχει αναγνωριστεί και από φορείς όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς. Όμως, η εξωστρέφεια αυτή φέρνει και αντιδράσεις: ορισμένοι θεωρούν ότι το Φανάρι προχωρά σε κινήσεις που δεν έχουν πάντα τη συναίνεση του συνόλου των ορθοδόξων Εκκλησιών.
Η πληγή της ουκρανικής αυτοκεφαλίας
Ανάμεσα στις πιο δύσκολες προκλήσεις είναι η ουκρανική αυτοκεφαλία. Από το 2019, όταν το Φανάρι χορήγησε Τόμο αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας, η πανορθόδοξη ενότητα έχει δεχθεί ισχυρά πλήγματα. Το Πατριαρχείο Μόσχας εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την απόφαση, ενώ Εκκλησίες που το ακολουθούν έχουν υψώσει τείχη, δημιουργώντας ένα βαθύ σχίσμα.
Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο λόγω των πολεμικών συγκρούσεων στην Ουκρανία και της πολιτικής εργαλειοποίησης του θρησκευτικού ζητήματος. Ο ίδιος ο Βαρθολομαίος έχει κατηγορηθεί από τη ρωσική πλευρά για «παράνομη επέμβαση», ενώ οι υποστηρικτές του αντιτείνουν ότι ενήργησε σύμφωνα με το κανονικό του δικαίωμα.
Η Χάλκη ως όνειρο ζωής
Στο εσωτερικό του Πατριαρχείου, η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης παραμένει πάγιο αίτημα. Κλειστή από το 1971, η Σχολή αποτέλεσε φυτώριο θεολόγων και ιεραρχών και θεωρείται ζωτικής σημασίας για τη μελλοντική πορεία του Φαναρίου. Παρά τις επανειλημμένες υποσχέσεις, η Τουρκία δεν έχει προχωρήσει ακόμη σε βήματα επανέναρξης.
Η Ελλάδα, μέσω του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, στηρίζει ενεργά το αίτημα, ενώ οργανώσεις όπως η UNESCO έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της Χάλκης ως στοιχείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Για τον Βαρθολομαίο, η Χάλκη αποτελεί προσωπικό όραμα και σύμβολο της αντοχής του Πατριαρχείου απέναντι στις δυσκολίες.
Η Ιεραρχία της Ελλάδος και οι νέες προκλήσεις
Παράλληλα, η Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος προετοιμάζεται να συζητήσει, τον Οκτώβριο, θέματα αιχμής όπως οι ηθικές διαστάσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η επιλογή αυτή αποδεικνύει ότι η Ορθοδοξία προσπαθεί να τοποθετηθεί και σε ζητήματα που υπερβαίνουν τα στενά εκκλησιαστικά πλαίσια, ακολουθώντας την ταχύτητα των κοινωνικών και τεχνολογικών εξελίξεων.
Παράλληλα, το 2026 θα συμπληρωθούν 100 χρόνια από την κύρωση του Καταστατικού Χάρτη του Αγίου Όρους. Το γεγονός αυτό αναμένεται να αποτελέσει ευκαιρία αναστοχασμού για την πορεία της αθωνικής πολιτείας, που εξακολουθεί να θεωρείται «το υψηλότερο σημείο της γης» από τους προσκυνητές της.
Αντιδράσεις και καχυποψία
Η ενίσχυση των σχέσεων με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία δεν αφήνει αδιάφορους τους κόλπους της Ορθοδοξίας. Μοναστικές αδελφότητες, κληρικοί αλλά και θεολόγοι εκφράζουν φόβους ότι η θεολογική ταυτότητα της Ορθοδοξίας μπορεί να υπονομευθεί μέσα από υπερβολική προσέγγιση.
Ορισμένοι μιλούν για «παράδοση στα χέρια της Ρώμης», άλλοι για «αναγκαία ιστορική υπέρβαση». Σε κάθε περίπτωση, το Φανάρι καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για διάλογο και στις ανησυχίες του ποιμνίου. Όπως επισημαίνουν εκκλησιαστικοί αναλυτές, «η Ορθοδοξία βρίσκεται σε σταυροδρόμι: ή θα προχωρήσει ενωμένη σε νέες συνεργασίες ή θα συνεχίσει να εγκλωβίζεται στα εσωτερικά της ρήγματα».
Το μέλλον της Ορθοδοξίας
Η Νίκαια 2025 αναμένεται να αποτελέσει ορόσημο. Το αν η κοινή παρουσία του Βαρθολομαίου και του Λέοντα ΙΔ’ θα αποδειχθεί αφετηρία ειλικρινούς διαλόγου ή αιτία νέων διχασμών θα φανεί στο άμεσο μέλλον. Το βέβαιο είναι ότι η Ορθοδοξία, με τα ανοιχτά μέτωπα στην Ουκρανία, στη Μέση Ανατολή και στο Σινά, χρειάζεται πνευματική καθοδήγηση αλλά και διπλωματική ευελιξία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συμβολή της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος (ecclesia.gr) αναμένεται κρίσιμη, καθώς η ελληνική Εκκλησία εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερο κύρος και επιρροή.
Η επέτειος της Α’ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια δεν είναι μόνο μνημόσυνο ιστορικό, αλλά και καθρέφτης των προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα η Ορθοδοξία. Αν ο διάλογος με τη Ρώμη προχωρήσει με προσοχή και πανορθόδοξη συναίνεση, ίσως ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο ενότητας. Αν, αντίθετα, αγνοηθούν οι αντιρρήσεις, τότε ο κίνδυνος περαιτέρω διάσπασης παραμένει ορατός.
