ΝΗΣΤΕΙΑ: Από την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει, ως γνωστόν, η νηστεία της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η νηστεία αυτή καθορίσθηκε για να θυμόμαστε τη νηστεία των σαράντα ημερών που έκανε ο Θεάνθρωπος Κύριος μετά τη Βάπτισή Του στην έρημο του Ιορδάνη, πρίν αρχίσει το δημόσιο έργο Του για τη σωτηρία μας.
Όλοι οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας έχουν γράψει σπουδαίους λόγους για την αξία και τη σημασία της νηστείας. Χαρακτηριστικά ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος έλεγε ότι η νηστεία είναι «ψυχής παιδαγωγία» (ΕΠΕ 5, 214). Ο δε ιερός Χρυσόστομος τόνιζε ότι η νηστεία «τής ψυχής εστι τροφή» (ΕΠΕ 2, 22). Και ο Μέγας Βασίλειος συμπλήρωνε: Η «νηστεία όπλον εστί προς την κατά των δαιμόνων στρατιάν» (ΕΠΕ 6, 48).
Αναρίθμητοι είναι οι ιεροί ύμνοι για τη νηστεία που έχουν συντεθεί από χαρισματούχους αγίους υμνογράφους της Εκκλησίας μας. Περιέχονται στο λειτουργικό βιβλίο που λέγεται «Τριώδιον» και ψάλλονται κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Ύμνοι θαυμάσιοι, με εξαίρετα πνευματικά νοήματα, που κεντρίζουν την ψυχή μας για τους ωραίους αγώνες της αρετής και του αγιασμού μας κατά την αγία αυτή περίοδο.
Ένα μικρό σταχυολόγημα από τους ύμνους της πρώτης ημέρας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής θα κάνουμε στη συνέχεια, για να βοηθηθούμε πνευματικά όλοι μας.
Θα δούμε πρώτα τρία τροπάρια από την πρώτη ωδή του δευτέρου Κανόνος, τον οποίο έχει συνθέσει ο υμνογράφος Θεόδωρος.
«Δεύτε λαοί, σήμερον υποδεξώμεθα των Νηστειών το χάρισμα, ως θεοδώρητον καιρόν της μετανοίας· εν ταύτη τον Σωτήρα ιλεωσόμεθα». Ελάτε λαοί, μας παρακινεί ο υμνογράφος Θεόδωρος, να υποδεχθούμε σήμερα το χάρισμα της περιόδου της Νηστείας (τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής). Να το υποδεχθούμε ως ευκαιρία για μετάνοια που μας την δωρίζει ο Θεός. Με αυτή τη μετάνοια θα παρακινήσουμε σε έλεος τον Σωτήρα μας.
Άς δούμε και το επόμενο τροπάριο: «Έφθασε νύν, εισήκται ο των αγώνων καιρός, το της Νηστείας στάδιον· προθύμως άπαντες απαρξώμεθα ταύτης, τας αρετάς τώ Κυρίω ως δώρα φέροντες».
Έφθασε τώρα, άνοιξε ήδη ο καιρός των αγώνων, το στάδιο της νηστείας· άς αρχίσουμε λοιπόν όλοι με προθυμία τον αγώνα της νηστείας, προσφέροντας ως άλλα δώρα στον Κύριο τις αρετές μας.
Με το τρίτο τροπάριο ο υμνογράφος μας μας οδηγεί στην ίδια την αρχή της νηστείας: «Βρώσιν Αδάμ έφαγε και Παραδείσου αυτόν η ακρασία έξωσεν· ημάς δέ, Κύριε, η νηστεία λαβούσα αξίους μετανοίας δείξει, Φιλάνθρωπε»
Ο πρωτόπλαστος Αδάμ έφαγε τον απαγορευμένο καρπό και η ακρασία του έγινε αιτία να εκδιωχθεί από τον Παράδεισο της Εδέμ. Εμάς όμως, φιλάνθρωπε Κύριε, αφού μας πάρει από το χέρι η νηστεία, άς μας αναδείξει άξιους να μετανοήσουμε. Το επόμενο τροπάριο είναι από την θ ́ (ενάτη) ωδή του πρώτου Κανόνος, τον οποίο έχει συνθέσει ο περίφημος υμνογράφος Ιωσήφ.
Είναι λίγο δυσκολότερο, έχει όμως σπουδαιότατα νοήματα:
«Η της Νηστείας ημέρα, αποχή αμαρτίας γενέσθω σοι ψυχή, και προς τον Θεόν νεύσις ομού και οικείωσις, όπως φύγης κακίας τα βάραθρα, και μόνας τας οδούς τας φερούσας ποθήσης προς την εκεί κατάπαυσιν».
Η μέρα της Νηστείας άς σου γίνει, ψυχή μου, ευκαιρία μαζί με την αποχή από ορισμένες τροφές και για αποχή από την αμαρτία. Συγχρόνως άς σου γίνει και παρακίνηση στροφής προς τον Θεό και στενότερου συνδέσμου μαζί Του. Έτσι ώστε να αποφύγεις τα βάραθρα της κακίας και να ποθήσεις μόνο τους δρόμους που οδηγούν στην αιώνια ανάπαυση της Βασιλείας των ουρανών.
Το τελευταίο τροπάριο θα το πάρουμε από τα Απόστιχα των Αίνων της ημέρας:
«Ελήλυθεν η Νηστεία, η μήτηρ της σωφροσύνης, η κατήγορος της αμαρτίας και συν ήγορος της μετανοίας, η πολιτεία των Αγγέλων και σωτηρία των ανθρώπων· οι πιστοί ανακράξωμεν· ο Θεός ελέησον ημάς».
Έχει έλθει η Νηστεία, που είναι η μητέρα της ηθικής καθαρότητος, η κατήγορος της αμαρτίας και συνήγορος της μετανοίας. Είναι ο τρόπος ζωής των Αγγέλων και η σωτηρία των ανθρώπων. Άς φωνάξουμε λοιπόν οι πιστοί προς τον Κύριο με μεγάλη φωνή: Θεέ μας, ελέησέ μας!
Όπως βλέπουμε στο μικρό αυτό απάνθισμα των ιερών ύμνων, η Εκκλησία μας τη νηστεία δεν την βλέπει ως αυτοσκοπό, αλλά ως μέσο και ως αγώνισμα πνευματικό που βοηθεί την ψυχή μας στη μετάνοια. Ένα μάλιστα τροπάριο, που ψάλλουμε στα απόστιχα του Εσπερινού της Καθαράς Δευτέρας και το οποίο αντιγράφει λόγια του Μεγάλου Βασιλείου, λέει τι είναι η πραγματική νηστεία: «Αληθής νηστεία η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός…». Έτσι πρέπει να βλέπουμε τον ιερό θεσμό της νηστείας, ως συνδυασμό νηστείας τροφών και αμαρτιών.
Βέβαια όσοι έχουν λόγους υγείας πρέπει να συμβουλευτούν τον γιατρό τους ως προς τη νηστεία που θα κάνουν. Και όλοι μας να συμβουλευόμαστε σχετικά τον ιατρό της ψυχής μας, τους· τον Εξομολόγο μας. Όταν έτσι νηστεύσουμε και αυτή τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, θα δούμε μεγάλη ωφέλεια από τη νηστεία μας και ο Θεός θα μας ευλογεί.
από το περιοδικό “Ο Σωτήρ”
