ΜΑΝΗΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ: Η έλλειψη σθεναράς διαμαρτυρίας αλλά καί ενεργούς δράσεως τής Ευρώπης στό προκλητικό εκ δευτέρου γεγονός τής μετατροπής ενός ακόμη χριστιανικού ναού σέ τζαμί από τήν Τουρκία, αποτελεί ένα μείζον ζήτημα γιά τήν ευρωπαϊκή οντότητα. Καλά, η γείτων χώρα πράττει ό,τι πράττει μέ τήν βάρβαρη ιδεολογία της. Η Ευρώπη, η Ενωμένη Ευρώπη, τί κάμνει;
Δυστυχώς, οι κοινές ρίζες της ξηραίνονται. Οι μέγιστες αξίες πού ως πνευματικές ρίζες φυτεύθηκαν καί στήριξαν καί έδωσαν καρποφορία στό δένδρο τής Ευρώπης, ήτοι, η κλασσική ελληνική φιλοσοφία, τό ρωμαϊκό δίκαιο καί ο χριστιανισμός, ολίγον κατ ολίγον, εξαφανίζονται. Καί κυρίως από τότε πού στή Συνταγματική Συνθήκη δέν υιοθετήθηκε από τόν Ευρωπαίο συνταγματικό νομοθέτη η χριστιανική ρίζα καί κληρονομιά, διαπιστώνουμε πλέον, ότι οι Ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν πρόβλημα. Στροβιλίζονται σ ένα φαύλο κύκλο. Καί βέβαια από τίς κοινωνίες έρχονται στό προσκήνιο καί οι ηγέτες σ όλους τούς τομείς καί σ όλα τά forum τής Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πώς νά συγκλονισθεί η Ευρώπη από τήν πολιτιστική αυτή βαρβαρότητα πού συμβαίνει στό Ναό τής Αγίας Σοφίας καί στή Μονή τής Χώρας, όταν δέν έχει τίς πνευματικές κεραίες γιά νά συλλάβει τό βαθύτερο νόημα: τί σημαίνει «Σοφία τού Θεού» καί «Χώρα τών ζώντων»; Πώς νά καταλάβει αυτή τήν πολιτιστική αλλοίωση, όταν τήν ενδιαφέρει μόνο η μέτρηση τών οικονομικών μεγεθών; Πώς νά σκεφθεί καί νά δράσει, όταν λησμονεί, παραχαράσσει καί μειώνει τήν ιστορία της; Καί κοντά σ αυτά τά ερωτήματα, έρχονται καί τά άλλα γιά τήν ενωμένη Ευρώπη. Αλήθεια, η περίφημη παγκοσμιοποίηση καί πολιπολιτισμικότητα, πόσο βοηθά σήμερα τόν ευρωπαίο πολίτη; Έπειτα, τό μεταναστευτικό ζήτημα έχει επιλυθεί κατά τόν καλύτερο τρόπο στά ευρωπαϊκά κράτη; Η λεγόμενη «ουδετερότητα» στά θέματα τής θρησκείας επιφέρει τήν κοινωνική ειρήνη; Όταν μιλάμε γιά ανθρώπινα δικαιώματα, τί επακριβώς εννοούμε καί τί εφαρμόζεται στήν πράξη; Όλα αυτά τά ερωτήματα, βασικά καί ουσιώδη δέν περιμένουν. Ζητούν απαντήσεις.
Αλλά τά ερωτήματα δέν θά βρούν τίς δέουσες απαντήσεις καί τά προβλήματα θά εξακολουθούν νά ταλανίζουν τόν σύγχρονο ευρωπαίο πολίτη, όσο καί άν δείχνει εξωτερικά ευτυχής καί ήρεμος. Η Ευρώπη εξακολουθεί νά ζεί καί κινείται μέ τήν θεωρία ενός νέου Διαφωτισμού, ως συνέχεια τού αθέου παλαιού εκείνου πρό δύο αιώνων φιλοσοφικού καί πνευματικού κινήματος. Η αλαζονική αποθέωση ότι ο άνθρωπος καί η λογική του είναι τό πάν καί η κυριαρχία τής αίσθησης τής αυτάρκειας τού ανθρώπου, η εξορία τού Θεού, η υλιστική νοοτροπία, η απολυτότητα τής μηχανοκρατίας πέρα από κάθε συναίσθημα ψυχής δέν τόν βοηθούν στήν απάντηση τών ερωτημάτων. Καί η ανασφάλεια, η βία, η παρανομία, η νευρώδης ψυχολογική κατάσταση, η αβεβαιότητα εξακολουθούν νά παραμένουν δυσκολίες στήν ανθρώπινη οντότητα τών ευρωπαϊκών κοινωνιών.
Μία ακόμη δέ νέα διαπίστωση καί θεωρία πλανάται στόν ευρωπαϊκό ορίζοντα καί δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τόν άνθρωπο. Πρόκειται γιά τόν εκκοσμικευμένο ανθρωπισμό, ήτοι τήν νέα φιλοσοφία ζωής πού υποστηρίζει τά ανθρώπινα δικαιώματα, τίς αντικειμενικές ηθικές αξίες, τήν ευτυχία καί αισιοδοξία τού ανθρώπου αλλά μέ άρνηση οποιαδήποτε υπερφυσικού στοιχείου, δηλ. ερήμην τού θεϊκού παράγοντα. Αλλ όταν φύγει ο Θεός, φεύγει καί τό ήθος ζωής. Οι αξίες καθίστανται πλέον απαξίες καί εύκολα καταργούνται, τά ανθρώπινα δικαιώματα ακόμα ευκολότερα καταπατούνται καί ο ανθρωπισμός τελικά καταντά απανθρωπία. Ως έλεγε ο Γκαίτε: «Όπου χάθηκε ο χριστιανισμός, εκεί υπήρξαν μόνο δάκρυα πίκρας». Εδώ τελικά είναι τό μείζον ζήτημα γιά τήν Ευρώπη. Η περιθωριοποίηση από τόν ατομικό καί δημόσιο βίο τού λόγου τού Θεού.
Αυτή η υπέρμετρη εμπιστοσύνη στή μηχανή, πού ούτως ή άλλως δέν καταλαβαίνει από αισθήματα αγάπης καί αλληλεγγύης καί δέν έχει δάκρυα ψυχής, η στόχευση στόν υλικό ευδαιμονισμό πού δέν επιτυγχάνει αναγκαστικά ευδαιμονία καί ο αμοραλισμός στό όνομα τού διαφωτισμού, τής λογικοκρατίας καί τού αγνωστικισμού πού δέν προσθέτει ούτε ένα πόντο ηθικού μεγαλείου στήν Ευρώπη, όλα αυτά έχουν φθάσει τελικά τόν ευρωπαίο άνθρωπο νάναι άτομο καί αριθμός καί όχι πρόσωπο καί προσωπικότητα αξία σεβασμού καί υψίστης τιμής ως σώμα καί ψυχή μέ θείο σπινθήρα, μέ πνεύμα Θεού μέσα στό βάθος τής ύπαρξής του. Ο Ζάκ ντε Λακρετέλ τής Γαλλικής Ακαδημίας είχε πεί: «Εδώ καί μισό αιώνα ζούμε μιά εποχή, όπου σ όλα τά σημεία τού πλανήτη θά φαινώμεθα στά μάτια μιάς ανωτέρας συνειδήσεως σάν δήμιοι ή σάν νευρόσπαστα». Καί ο δόκιμος συγγραφέας Εμμανουέλ Μπέρλ έγραψε ότι: «Ο πολιτισμός μας υποφέρει από μιά θρησκευτική έλλειψη. Η επιτυχία τής τεχνικής μάς έκανε νά ξεχάσουμε τό θείο».
Γι αυτό οφείλει η Ευρώπη ν ανακαλύψει εκ νέου τήν εξ αποκαλύψεως σώζουσα τήν κοινωνία της, Αλήθεια. Είναι καιρός πλέον. Δέν επιτρέπεται η Ευρώπη ν αυτοκτονήσει πνευματικώς. Δέν μπορεί μπροστά στή καταστρατήγηση τού διεθνούς δικαίου, στήν αλλοίωση εν προκειμένω τού μεγάλου βυζαντινού πολιτισμού νά παρουσιάζει χλιαρότητα, υποτονική διάθεση καί δράση.
Ακούγεται ως ουτοπία. Αλλ εκεί πού φθάσαμε έτσι πρέπει νά γίνει. Στή «Μονή τής Χώρας» υπάρχει ένα καταπληκτικό ψηφιδωτό, τό οποίο τώρα μόνο σέ Εγκυκλοπαίδειες καί σέ ειδικούς Τόμους θά μπορούμε νά βλέπουμε καί νά θαυμάζουμε. Είναι εκείνο τό ψηφιδωτό πού δείχνει τόν Μεγάλο Λογοθέτη τού αυτοκράτορος Ανδρονίκου Β, τόν Θεόδωρο Μετοχίτη νά είναι γονυπετής καί νά προσφέρει στό Χριστό ομοίωμα τού ναού τής Μονής τής Χώρας πού ο ίδιος ανακαίνισε. Κορυφαία σύνθεση τού 14ου αι. Άραγε, μήπως κατ αναλογίαν είναι καιρός η Ευρώπη κλίνουσα γόνυ ψυχής στόν ξεχασμένο Παντοδύναμο, Πάνσοφο καί Φιλάνθρωπο Θεό νά ικετεύσει γιά περισσότερο φώς, γιά τό «άλλο φώς» στό ευρωπαϊκό γίγνεσθαι;
