Μιλώντας για τα ιδιώματα του Θεού, αδελφοί μου χριστιανοί, θα σας μιλήσω σήμερα για την παγγνωσία του Θεού. Αλλά ποιοί είμαστε εμείς για να μιλάμε για τις ιδιότητες του Θεού; Τον Θεό τον γνωρίζουμε ανάλογα με την καθαρότητα της καρδιάς μας. Όσο πιο πολύ άγιοι γινόμαστε, τόσο πιο πολύ γνωρίζουμε και γευόμαστε τον Θεό μας.
Αλλά και αν δεν είμαστε άγιοι, όμως καταφεύγουμε στους αγίους, στην θεόπνευστη Αγία Γραφή πρώτα και στα συγγράμματα των αγίων Πατέρων έπειτα, και απ᾽ αυτούς παίρνουμε αυτά που σας δίνουμε. Και από τα ιερά μας, λοιπόν, βιβλία σας λέγω ότι παγγνωσία του Θεού είναι «το να ηξεύρει ο Θεός και να γνωρίζη όλους τους λογισμούς και τα κρύφια της καρδίας του καθενός ανθρώπου και αγγέλου, όχι μόνο κατά το παρόν, μα και προ της κτίσεως του κόσμου». Παγγνωσία του Θεού σημαίνει ότι ο Θεός γνωρίζει τα πάντα. Γνωρίζει αυτά που αναφέρονται στον εαυτό Του, τον άκτιστο Θεό, και αυτά που αναφέρονται στα κτίσματα, τους αγγέλους, τον άνθρωπο και τον σύμπαντα κόσμο. Γνωρίζει δε τα πάντα τελείως και αμέσως. Δηλαδή τα γνωρίζει όχι όπως εμείς οι άνθρωποι, οι οποίοι αποκτούμε κατά μικρόν και διαδοχικά την γνώση μας, από το παρελθόν, το παρόν και στο μέλλον έπειτα. Όχι έτσι ο Θεός! Ο Θεός γνωρίζει τα πάντα αχρόνως, σε μια στιγμή. Γνωρίζει όλα όσα έγιναν, όσα γίνονται και όσα πρόκειται να γίνουν, αλλά γνωρίζει και όσα θα γίνονταν, χωρίς όμως να γίνουν, και γνωρίζει τι θα συνέβαινε αν γίνονταν.
Έτσι είπε ο Κύριος ταλανίζοντας τις πόλεις Χοραζίν και Βηθσαιδά, οι οποίες αν και είδαν τα περισσότερα θαύματά Του, όμως δεν μετενόησαν. Είπε ότι αν αυτά τα θαύματα γίνονταν στις πόλεις Τύρο και Σιδώνα, θα μετανοούσαν αυτές με δυνατές εκφράσεις μετανοίας «καθήμεναι εν σάκκω και σποδώ» (Ματθ. 11,21). Αλλά δεν έγιναν τα μεγάλα αυτά θαύματα στην Τύρο και Σιδώνα. Γνώριζε λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ως Θεός που είναι, τι θα γινόταν στις πόλεις αυτές, αν θα εγίνοντο σ᾽ αυτές μεγάλες θαυματουργίες, και ας μην έγιναν.
Αλλά και σε πολλά άλλα σημεία η Αγία Γραφή, και η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη, ομιλεί για την παγγνωσία του Θεού. Στο βιβλίο του προφήτου Ησαίου λέγει ο Θεός: «Εγώ ειμι ο Θεός… αναγγέλλων πρότερον τα έσχατα πριν αυτά γενέσθαι, και άμα συνετελέσθη» (Ησ. 49,2). Και στον Ιερεμία ο Θεός είπε, όταν τον καλούσε στο προφητικό έργο: «Προ του με πλάσαι σε εν κοιλία επίσταμαί σε και προ του σε εξελθείν εκ μήτρας ηγίακά σε» (Ιερ. 1,5). Και ο απόστολος Παύλος λέγει ότι «ουκ έστι κτίσις αφανής ενώπιον αυτού, πάντα δε γυμνά και τετραχηλισμένα τοις οφθαλμοίς αυτού» (Εβρ. 4,13).
2. Ένα όμως θέμα, θέμα σοβαρό, που το ερωτούν πολλοί, θέλω να σας θίξω τώρα, αδελφοί μου χριστιανοί. Ακούστε το: Αφού ο Θεός γνωρίζει τα πάντα και όλα γίνονται όπως τα προγνωρίζει, που είναι τότε η ελευθερία του ανθρώπου, να ενεργήσει όπως αυτός θέλει; Πραγματικά φαίνεται εδώ ότι έχουμε αντίφαση μεταξύ της παγγνωσίας και προγνώσεως του Θεού και της ελευθερίας του ανθρώπου. Μ᾽ αυτό το ερώτημα-πρόβλημα ασχολήθηκαν από παλαιά πολλοί. Και άλλοι μεν για την λύση του προβλήματος περιόρισαν την γνώση του Θεού, λέγοντες ότι ο Θεός δεν γνωρίζει την ελεύθερη θέληση του ανθρώπου· και άλλοι καταργούσαν την ανθρώπινη ελευθερία λέγοντες ότι όλα συμβαίνουν αναγκαστικά, όπως τα προγινώσκει ο Θεός. Αλλά ούτε το ένα ούτε το άλλο είναι σωστό. Αν και πραγματικά η σχέση της παγγνωσίας και της πρόγνωσης του Θεού με την ανθρώπινη ελευθερία είναι ακατανόητη στην ανθρώπινη διάνοιά μας, όμως η λύση των αγίων Πατέρων της Εκκλησίας μας μας είναι ικανοποιητική. Κατά την λύση λοιπόν αυτή, «αιτία που γίνονται, όπως γίνονται τα πράγματα, δεν είναι η πρόγνωση του Θεού, αλλά απλά ο Θεός προγινώσκει, ως Θεός, το τι πρόκειται να πράξουμε, χωρίς να είναι αιτία η πρόγνωσή Του γι᾽ αυτό που κάνουμε.
[irp posts=”380113″ name=”Γόρτυνος Ιερεμίας: Η Παντοδυναμία του Θεού”]
Όπως ο ιατρός, για παράδειγμα, δεν είναι αυτός η αιτία της αρρώστιας κάποιου, επειδή προγνώρισε ότι πρόκειται να αρρωστήσει. Η αιτία της αρρώστιας του ανθρώπου αυτού είναι κάποια ασθένεια του σώματός του, η δε πρόγνωση του ιατρού οφείλεται στην επιστήμη του. Έτσι, λοιπόν, και γι᾽ αυτά που κάνουμε, έχουμε εμείς την ευθύνη. Προέρχονται από το αυτεξούσιό μας και δεν γίνονται επειδή τα προγινώσκει ο Θεός». Ο Θεός, αγαπητοί μου, γνωρίζει αυτά που πρόκειται να συμβούν και τα βλέπει ως παρόντα, σαν να γίνονται αυτή την στιγμή, χωρίς όμως η πρόγνωση αυτή του Θεού να ασκεί επιρροή, για να συμβούν έτσι τα πράγματα. Όπως ο άνθρωπος βλέποντας κάτι να συμβαίνει δεν το δημιούργησε αυτός αυτό, επειδή το είδε, έτσι και ο Θεός: Βλέποντας εκ των προτέρων τα πάντα συμβαίνοντα δεν τα κάνει Αυτός να συμβούν έτσι όπως συμβαίνουν, αλλά, επειδή αυτά θα συμβούν έτσι, τα προγινώσκει ο Θεός, ως Θεός που είναι.
Από τα παραπάνω, αδελφοί χριστιανοί, θέλω να πω την αλήθεια ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε υπεύθυνοι για ο,τι κάνουμε, γιατί το πράττουμε κατά την ελευθερία μας και δεν πρέπει να λέγουμε ότι μας έχει ο Θεός προορίσει να το κάνουμε αυτό. Είναι όμως αλήθεια και το άλλο: Προγνωρίζοντας ο Θεός κάποιον ότι θα γίνει καλός και θα αξιοποιήσει τις χάριτες που θα του δώσει, του δίνει εκ των προτέρων περισσότερη Χάρη και πολλές ευκαιρίες για την σωτηρία του και την σωτηρία και άλλων ψυχών.
Με πολλές ευχές,
† Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως
Ιερεμίας
