ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΕΓΚΥΚΛΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΙΕΡΕΜΙΑ
ΑΓΙΑ ΤΡΙΑΣ
Τα θεία Πρόσωπα ενωμένα και διακρινόμενα
1. Τα κηρύγματά μας, αγαπητοί μου χριστιανοί, είναι δογματικά κηρύγματα και αναφέρονται στην ορθόδοξη πίστη μας. Πρέπει οπωσδήποτε να μάθουμε το τι πιστεύουμε και μάλιστα αργήσαμε. Ναί, πρέπει να μάθουμε τον πολύτιμο θησαυρό μας, για να τον εκτιμήσουμε και να τον υπερασπίζουμε απ᾽ αυτούς που μας τον επιβουλεύονται. Βρισκόμαστε στο πρώτο κεφάλαιο των δογματικών μαθημάτων μας, την Τριαδολογία.Ο Θεός μας, είπαμε, είναι ῾Αγία Τριάδα. Ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Τρία Πρόσωπα (το λέμε και τρεις Υποστάσεις). Το καθένα από τα Πρόσωπα αυτά είναι χωριστά το ένα από το άλλο, αλλά είναι και ενωμένα. Αυτό θα σας εξηγήσω σήμερα, αδελφοί χριστιανοί, με όσο μπορώ απλά λόγια και παρακαλώ να προσέξετε:
2. Άλλο Πρόσωπο (ή Υπόσταση) είναι ο Πατέρας, άλλο ο Υιός και άλλο το Άγιο Πνεύμα. Θεός είναι ο Πατέρας, Θεός είναι ο Υιός, Θεός και το Άγιο Πνεύμα. Δεν έχουμε όμως τρεις διάφορους Θεούς, αλλά ένα Θεό. Πως συμβαίνει αυτό. Αυτό συμβαίνει γιατί, ενώ έχουμε τρία θεία Πρόσωπα, διαφορετικά το ένα από το άλλο, όμως τα Πρόσωπα αυτά έχουν την ίδια θεία Ουσία. Είναι ομοούσια. Έτσι, λοιπόν, για την ίδια και την αυτή και την κοινή θεία Ουσία που έχουν τα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας, είναι ενωμένα και όχι διηρημένα, αν και είναι διαφορετικά το καθένα Πρόσωπο, ξαναλέγουμε. Συμβαίνει εδώ, αγαπητοί μου, στο Τριαδικό δόγμα, ο,τι συμβαίνει και στο Χριστολογικό δόγμα. Έδωσαν μεγάλες μάχες εναντίον των αιρετικών οι άγιοι Πατέρες μας γι᾽ αυτά τα δύο δόγματα, το Τριαδικό και το Χριστολογικό. Και στα δύο αυτά δόγματα έχουμε αυτά τα τρία, που είναι βασικά: Την «ενότητα», την «περιχώρηση» και την «ιδιαιτερότητα». Δηλαδή: Τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας επειδή έχουν την ίδια και την αυτήν θεία ουσία, επειδή είναι ομοούσια, όπως είπαμε, γι᾽ αυτό και είναι ενωμένα. Και όχι μόνο είναι ενωμένα, αλλά το ένα Πρόσωπο είναι μέσα στο άλλο. Αυτό λέγεται «περιχώρηση». Είναι αυτό που είπε ο Ιησούς Χριστός:
«Εγώ εν τω Πατρί και ο Πατήρ εν εμοί» (Ιωάν. 14,10· βλ. και 14,20· Ιωάν. 17,21). Όμως μη νομίσει κανείς ότι από αυτή την στενή ενότητα και περιχώρηση των θείων Προσώπων μεταξύ τους αυτά συγχέονται· όχι! Γιατί τα θεία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος έχουν και το άλλο χαρακτηριστικό· έχουν την «ιδιαιτερότητα». Δηλαδή, όπως είπαμε, άλλο Πρόσωπο είναι ο Πατέρας, άλλο ο Υιός και άλλο το Άγιο Πνεύμα. Είναι πολύ εύκολο να πεί κανείς (όπως το είπε ο αιρετικός Σαβέλλιος) ότι επειδή τα τρία Πρόσωπα είναι στενά ενωμένα και «περιχωρούν άλληλα», γι᾽ αυτό και συγχέονται και συναιρούνται. Όχι! Είναι μεν ενωμένα τα Πρόσωπα (ή οι Υποστάσεις) της Αγίας Τριάδος, αλλά είναι διάφορα (διακρινόμενα το ένα από το άλλο). Όπως το είπαν οι άγιοι Πατέρες «αμέριστος εν μεμερισμένοις η θεότης»!
3. Αλλά τελικά θα πούμε αυτό που ξέρουμε ότι ο Θεός μας, η Αγία Τριάς, είναι μυστήριο. Μυστήριο, που δεν ερμηνεύεται με το ανθρώπινο μυαλό. Γιατί, με το ανθρώπινο μυαλό, σκεπτόμαστε και λέγουμε: Αφού στην Αγία Τριάδα ο Πατέρας είναι Θεός και ο Υιός Θεός και το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, τότε θα πρέπει να έχουμε τρεις Θεούς. Πρέπει να έχουμε Τριθεία. Όχι! Μία είναι η θεότητα. Ένας είναι ο Θεός. «Ου τρεις Θεοί, αλλ᾽ εις Θεός»!
Αυτό, χριστιανοί μου, συμβαίνει για το εξής: Οι άνθρωποι χωριζόμαστε και είμαστε ξεχωριστοί και λέγουμε ότι είμαστε δύο-τρεις και πολλοί, γιατί μας χωρίζει ο χρόνος (σε άλλο χρόνο και καιρό γεννήθηκε ο ένας και σε άλλο χρόνο και καιρό ο άλλος)· μας χωρίζει η γνώμη, η αξία και άλλα ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Στα Πρόσωπα όμως της Αγίας Τριάδος δεν συμβαίνει αυτό· δεν υπήρξε το ένα Πρόσωπο ενωρίτερα από το άλλο· και τα τρία Πρόσωπα είναι αίδια, είναι προαιώνια. Δεν υπήρξε ποτέ χρόνος κατά τον οποίο ήταν μόνος ο Πατέρας, χωρίς να υπάρχει ο Υιός ή το Άγιο Πνεύμα. Γιατί, τι Πατέρας ήταν, αν δεν είχε Υιό; Ακόμη, δεν έχει το ένα Πρόσωπο διαφορετική βούληση από το άλλο. Και τα τρία Πρόσωπα πάλι έχουν την ίδια τιμή (είναι ομότιμα) και αξία, γιατί και τα τρία Πρόσωπα είναι Θεός.Επειδή λοιπόν στα Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος δεν συμβαίνουν τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, που χωρίζουν τους ανθρώπους και τους καθιστούν διαφορετικούς τον ένα από τον άλλο, γι᾽ αυτό τα θεία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδος είναι και ενωμένα μεταξύ τους στενά, ώστε να περιχωρούνται, αλλά και δεν συγχέονται, γιατί δικρίνονται μεταξύ τους ως Πρόσωπα. Είναι τρεις θείες Υποστάσεις (ή Πρόσωπα), αλλά ένας Θεός.
4. Σας είπα παραπάνω, αδελφοί, ότι το Τριαδικό δόγμα μοιάζει με το Χριστολογικό, το δόγμα δηλαδή για το Πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Ναί! Θα δούμε στην σειρά των κηρυγμάτων μας ότι και στο Χριστολογικό δόγμα έχουμε πάλι αυτά τα τρία, που είδαμε σήμερα στο Τριαδικό δόγμα. Την ενότητα, την περιχώρηση και την διάκριση. Γιατί, όπως στην Αγία Τριάδα μία είναι η θεία Ουσία, αλλά τρία τα θεία Πρόσωπα, έτσι και για τον Ιησού Χριστό λέγουμε ότι ένα είναι το Πρόσωπο του Χριστού, αλλά δύο είναι οι φύσεις Του, η θεία και η ανθρώπινη. Και οι δύο αυτές φύσεις είναι ενωμένες και μάλιστα περιχωρούν η μία την άλλη, γιατί συνδέονται στο ένα Πρόσωπο του Χριστού, χωρίς όμως οι θείες αυτές φύσεις να συγχέονται και να αλλοιώνονται. Αλλά θα συνεχίσουμε στον επόμενο κήρυγμά μας.
Η Παναγία Δέσποινα να σας ευλογεί και να σας προστατεύει όλους σας, αγαπητοί μου χριστιανοί.
Με πολλές ευχές,
† Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Ιερεμίας
